Hơn 400 ha sâm Ngọc Linh ở Kon Tum đã được bảo tồn 21 năm qua.

Hơn 400 hecta sâm được trồng 21 năm dưới tán rừng Ngọc Linh thuộc huyện Tu Mơ Rông (Kon Tum) chưa một lần khai thác. Nguồn sâm giống này hàng năm sinh sôi phủ kín dưới tán cây rừng.

“Từng là thành viên trong nhóm điều tra, khảo sát trữ lượng sâm Ngọc Linh tại vùng núi cùng tên thuộc tỉnh Kon Tum. Theo thống kê, năm 1978 toàn bộ vùng núi Ngọc Linh thuộc huyện Tu Mơ Rông và Đăk Glei có 108 vùng sâm mọc tự nhiên. Sâm mọc dưới những tán rừng ẩm ướt, ven các con suối. Ước tính thời điểm đó sản lượng khoảng 300 tấn tươi, độ tuổi trên 10 năm”, PGS.TS. Trần Công Luận, Nguyên giám đốc Trung tâm sâm và dược liệu TP HCM thuộc Viện Dược liệu, Bộ Y tế cho biết. (ảnh tư liệu).

Hàng ngày có hàng trăm người là đồng bào dân tộc Xê Đăng thuộc ba xã Ngọc Lây, Tê Xăng và Măng Ri (huyện Tu Mơ Rông) tham gia trồng, bảo vệ, và chăm sóc toàn bộ diện tích sâm.

Cây sâm nhỏ là nguồn giống để ươm trồng dưới tán cây rừng.

“Vùng trồng sâm Ngọc Linh không bị hạn chế, có thể trồng bất kỳ đâu ngoài tự nhiên với độ cao 1.500m trở lên, rừng nguyên sinh, có tán rừng, khí hậu, độ ẩm, môi trường,… Viện khảo sát đã di thực giống sâm này về Đà Lạt, Sapa, Tam Đảo và ra khỏi vùng núi Ngọc Linh. Tuy nhiên hàm lượng hợp chất trong củ sâm thấp”, PGS.TS. Trần Công Luận nói.

Khu trồng sâm thường có nhiều người trông giữ ngày đêm. Mỗi luống sâm được đánh số để phân loại năm trồng, số lượng cây trong luống giúp tiện cho việc quản lý theo dõi.

Vùng sâm đã tạo việc làm cho hơn 300 hộ dân của 20 thôn của 3 xã Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lei. Ngoài ra, từ năm 2011, mỗi năm hơn 50.000 cây sâm giống đã được cấp miễn phí cho người dân tự trồng để tăng thu nhập và nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ loài cây đặc hữu quý giá của vùng núi này.

Cây sâm Ngọc Linh bắt đầu vươn cao từ đầu mùa xuân. Theo nghiên cứu khoa học cây sâm có thể sống nghìn năm. Sâm tồn tại trong thời gian dài là do phát triển thân rễ trong đất, nếu đúng môi trường, nhiệt độ, thời tiết, điều kiện sống thì cây vẫn tồn tại. Mỗi năm mầm lại chồi lên mắt đất, đến mùa đông thân lá lụi đi.

Sâm có 9 tháng phát triển, 3 tháng ngủ đông. Mỗi năm cây mọc chồi lên mặt đất và tàn để lại một đốt. Tuy nhiên có nhiều cây sâm mọc ở nơi có đất tốt sẽ có ít đốt, nên không thể nhìn mắt củ để chuẩn đoán năm.

Trước đó vào tháng 5/2011 tỉnh Kon Tum đã lần đầu tiên công bố kết quả sau hơn 13 năm nghiên cứu, bảo tồn, phát triển vườn sâm gốc. Tại thời điểm đó vườn giống gốc sâm Ngọc Linh đã đạt được diện tích trên 140 hécta.

Sâm trồng sau 7 năm là có thể thu hoạch để đảm bảo lượng sinh khối.

Tháng 8 Dương lịch hàng năm là thời điểm thu hạt, đây là giai đoạn cây cuối thời kỳ phát triển, hạt sẽ chín đỏ và phần thân lá lụi tàn.

Sau một mùa, hàng triệu hạt sâm lớn nhỏ được thu hoạch và bảo quản nơi thoáng mát. Thông thường hạt sẽ được ươm khi còn tươi. Giá hạt sâm Ngọc Linh từ 100.000 đồng một hạt.

Sâm chia làm ba loại 20 củ/kg, 30 củ/kg, và củ nhỏ, bán từ 65 triệu đồng đến 150 triệu đồng/kg tùy loại.

Củ sâm Ngọc Linh chứa hàm lượng saponin MR2 chiếm tới 50% hàm lượng saponin toàn phần, có tác dụng tiêu tế bào lạ, tái tạo tế bào lành, hạn chế khối u phát triển, phòng chống các mầm mống gây ung thư.

Sâm Ngọc Linh (sâm Việt Nam, sâm K5, sâm Trúc) là một loại sâm quý đặc hữu của Việt Nam, được dược sĩ Đào Kim Long phát hiện vào năm 1973 trên núi Ngọc Linh, tiếp giáp 2 tỉnh Quảng Nam và Kon Tum. Sâm Ngọc Linh nằm trong bốn loài sâm quý thế giới (sâm Ngọc Linh, sâm Triều Tiên, sâm Mỹ, sâm Trung Quốc) bởi có trong nhóm cấu trúc saponin khung dammaran giá trị cao. Điều đặc biệt, số lượng saponin của sâm Ngọc Linh chiếm tỷ lệ cao, nổi trội với 52 hợp chất nằm ở phần thân dưới, rễ, củ (sâm Triều Tiên dưới 40 hợp chất).

Bài viết Rừng sâm hơn 400 ha trên núi Ngọc Linh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Công ty TNHH Sâm Ngọc Linh K5.

Ngày 05/09, Thủ tướng khi đến thăm vườn đã đánh giá: Sâm Ngọc Linh là Quốc bảo của Việt Nam.

Mỗi năm, hơn hai triệu cây sâm giống được ươm từ hạt dưới tán cây rừng trên núi Ngọc Linh thuộc huyện Tu Mơ Rông (Kon Tum). Đây là nguồn sâm giống để khôi phục lại giống cây dược liệu quý này.

Sâm Ngọc Linh phân bố trên đỉnh núi cùng tên thuộc địa phận tỉnh Kon Tum và Quảng Nam; được đánh giá là một trong 4 loài sâm có nhiều công dụng nhất và đắt nhất thế giới.

Sáng 05/09, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới thăm vùng ươm giống của Công ty Cổ Phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum. Thủ tướng nhấn mạnh: “Sâm Ngọc Linh là Quốc bảo của Việt Nam và đi liền với đó là quốc kế dân sinh trong giải quyết đời sống, nâng cao mức sống, giá trị chữa bệnh, thu ngân sách, giải quyết việc làm tại địa phương”.

Bắt đầu từ tháng 12, người Xơ Đăng của xã Ngọc Lây, Tê Xăng và Măng Ri (huyện Tu Mơ Rông) ươm những hạt sâm giống trên độ cao gần 2.000 mét.

Suốt thập niên 1980 – 1990, sâm Ngọc Linh tự nhiên trên địa bàn tỉnh Kon Tum và Quảng Nam đã bị khai thác tràn lan và tận diệt. Từ một vùng có trữ lượng sâm lớn, với mật độ 1 – 8m2/cây, sâm Ngọc Linh dần trở nên khan hiếm và cạn kiệt. Tuy nhiên, vùng sâm này đang được gây dựng lại với diện tích lớn.

“Từ năm 1997, những củ sâm tự nhiên được thu gom, nghiên cứu và nhân giống. Hiện mỗi năm vườn ươm trồng hàng triệu cây sâm từ hạt”, ông Trần Hoàn, Chủ tịch HĐQT Công ty cho biết.

Hàng triệu cây sâm được ươm trồng ngoài tự nhiên. Người dân bắc giàn, chắn bạt để che chắn mưa đá, cành, lá cây cổ thụ rơi vào gây chết cây sâm và giảm năng suất.

Sâm ươm sau một năm tuổi có 5 lá, thân cao 7-10cm. Giá mỗi cây sâm nhỏ là 200.000 đồng.

Cây sâm non sau khi nảy mầm mọc hoàn toàn tự nhiên.

Mỗi khay sâm giống có 49 cây, tạo luống thẳng hàng để dễ dàng kiểm soát hạt không nảy mầm hoặc cây bị chết.

Sau một năm ươm trồng trên giá thể, cây được đưa trồng dưới tán rừng.

Người dân chỉ bới một hố nhỏ và chôn cả bầu cây xuống đất, rồi phủ đất, lá lên để tạo độ ẩm để cây tự phát triển.

Cây sâm thường mọc ở độ cao từ 1.200m trở lên, nhưng để đạt mật độ cao nhất và phát triển toàn diện mang lại đầy đủ hợp chất cần trồng ở độ cao 1.700 – 2.000 m dưới tán rừng già.

Bài viết Vườn ươm sâm giống trị giá hàng trăm tỷ trên núi Ngọc Linh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Công ty TNHH Sâm Ngọc Linh K5.

Sâm Ngọc Linh là cây đặc hữu chỉ có ở Kon Tum và Quảng Nam, có giá trị kinh tế rất lớn.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại hội nghị Đầu tư Phát triển Sâm Ngọc Linh và các dược liệu khác tại TP. Kon Tum.

Ngày 06/09, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự hội nghị Đầu tư phát triển sâm Ngọc Linh và các dược liệu khác tại TP. Kon Tum, Kon Tum do Bộ Y tế, Bộ NN&PTNT và UBND tỉnh Kon Tum phối hợp tổ chức.

Tại hội nghị, nhiều báo cáo tham luận của các bộ, ngành Trung ương, doanh nghiệp, nhà khoa học được trình bày. Tất cả đều đánh giá cao tiềm năng, lợi thế phát triển dược liệu của Kon Tum; làm rõ những tồn tại, bất cập cũng như đề xuất những giải pháp mà tỉnh Kon Tum cần quan tâm để hiện thực hóa mục tiêu đưa Kon Tum thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia.

Ông Lê Ngọc Tuấn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum cho biết: Theo kết quả điều tra của Viện Dược liệu – Bộ Y tế về đa dạng sinh học, trên địa bàn tỉnh có khoảng 853 loài cây thuốc và nấm làm thuốc; 35 loài, thuộc 27 họ thực vật thuộc diện quý hiếm cần được bảo tồn.

Cây sâm Ngọc Linh

Xác định được tầm quan trọng, những năm qua công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát triển các loại dược liệu được tỉnh Kon Tum tập trung trồng nghiên cứu, thực nghiệm, phát triển cây dược liệu thế mạnh. Trọng tâm là địa bàn 3 huyện Tu Mơ Rông, Đắk Glei và Kon Plông, được trồng nhiều loài dược liệu quý (sâm Ngọc Linh, đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử, sa nhân tím, lan kim tuyến,…). Đặc biệt, sâm Ngọc Linh là cây đặc hữu chỉ có ở Kon Tum và Quảng Nam, giá trị kinh tế rất lớn. Đến nay, tỉnh Kon Tum đã có 9 xã ở 2 huyện Tu Mơ Rông, Đắk Glei được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh. Sâm Ngọc Linh cũng đã được công nhận sản phẩm quốc gia.
Đến nay, tỉnh Kon Tum đã thu hút được 17 dự án đầu tư phát triển dược liệu, tổng vốn đầu tư hơn 11 nghìn tỉ đồng trên quy mô 7.800 ha. Tỉnh phấn đấu trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia vào năm 2030 với diện tích vùng trồng đạt 25.000 ha, trong đó có 10.000 ha sâm Ngọc Linh.

Củ sâm Ngọc Linh

Phát biểu chỉ đạo, Thủ tướng nhấn mạnh, sâm Ngọc Linh là “Quốc bảo”. Cần đưa “Quốc bảo” này thành loài cây “Quốc kế dân sinh”.
Theo Thủ tướng, việc đưa ra thị trường quốc tế phải chú trọng bảo hộ được giá trị thương hiệu của Sâm Ngọc Linh. Đây là thương hiệu quốc gia Việt Nam chứ không đơn thuần là thương hiệu một sản phẩm thuần túy, hay của doanh nghiệp. Việc di thực sâm Ngọc Linh phải được các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ. Mở rộng diện tích hay chế biến sâm Ngọc Linh trước hết phải được tiến hành ở núi Ngọc Linh, đảm bảo chất lượng sâm, hàm lượng saponin cũng như các hoạt chất có trong sâm. Phải bảo tồn bằng được giống sâm quý Ngọc Linh. Trước khi trồng phải kiểm tra giống, không du nhập giống, không lai tạo để biến đổi gen, không cấy ghép.

Thủ tướng lưu ý, để xây dựng được “Thánh địa” sâm Ngọc Linh cần phải làm nhiều việc, cần sớm hành động nghiêm túc, bài bản, không để cho từng địa phương như Kon Tum, Quảng Nam hoạt động manh mún, “tự bơi” trong việc triển khai.

Để làm được điều này phải tiếp cận phát triển đúng, để vừa bảo tồn vừa phát triển; hướng mục tiêu phát triển sâm Ngọc Linh đến những giá trị cao hơn, không chỉ về mặt kinh tế mà còn đối với nền y học, để cải thiện sức khỏe người Việt Nam. Khi đã có điều kiện về sản lượng, qui mô, thương hiệu sâm Ngọc Linh vượt khỏi biên giới Việt Nam thì cần có chiến lượng đại chúng và đa dạng hóa sản phẩm như cách Hàn Quốc đã làm; cần nghiên cứu thêm về lịch sử của sâm Ngọc Linh, việc có một lịch sử rõ ràng sẽ làm tăng giá trị đáng kể cho sâm; tối quan trọng là phải bảo vệ được nguồn gen. Thủ tướng gọi ngọn núi Ngọc Linh chính là “Thánh địa” của sâm Ngọc Linh .

Kết thúc hội nghị, Thủ tướng đồng ý cho tỉnh Kon Tum nghiên cứu, lập đề án hình thành khu công nghiệp sản xuất chế biến dược liệu quy mô lớn, đề nghị các bộ ngành liên quan phối hợp xây dựng. Đồng thời, cho phép tỉnh Kon Tum thực hiện thí điểm sử dụng môi trường rừng, đất dưới tán rừng trồng dược liệu. Qua đó, yêu cầu Bộ Y tế rà soát lại trên phạm vi toàn quốc bộ máy năng lực quản lý nhà nước về dược liệu, y học cổ truyền báo cáo lại Chính phủ để quản lý, tránh trường hợp “Việt Nam đứng trên đống thuốc mà chữa bệnh không đúng cách”.

Bài viết Thủ tướng: Xây dựng ‘Thánh địa’ Sâm Ngọc Linh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Công ty TNHH Sâm Ngọc Linh K5.

Đến tận nơi kiểm chứng mối quan hệ trân trọng nhau tới mức hiếm thấy giữa doanh nghiệp sở hữu vùng sâm với đồng bào các thôn làng Xê Đăng bản địa dưới đỉnh núi Ngọc Linh, chúng tôi thấm thía ý nghĩa của những từ “quốc bảo”, “quốc kế dân sinh” mà Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dành tặng cho loài sâm Ngọc Linh quý giá.

Độc đạo dốc đứng lên “thánh địa sâm”

Hơn hai thập kỷ trước, khi trở thành phóng viên báo Tiền Phong đầu tiên trên Tây Nguyên, tôi đã được biết tới công dụng tuyệt vời của sâm Ngọc Linh.

Thuở ấy công tác ngang dọc liên tỉnh, thậm chí xuyên Việt bất kể nắng mưa với chiếc xe máy “cánh én” cà tàng, tôi cùng đồng nghiệp thường phóng xe mỗi ngày vài trăm cây số. Lắm khi việc gấp, chỉ cần ngậm một đốt sâm Ngọc Linh đắng, dịu ngọt hậu, là có thể tỉnh táo chạy suốt từ sáng tới chiều không nghỉ, không đói, cũng chẳng mệt mỏi chút nào.

Ngày càng nhiều người biết rõ công dụng đa năng của loài sâm đặc hữu nên ráo riết săn lùng. Sâm Ngọc Linh từ chỗ “nhiều như khoai” trở nên khan hiếm. Mỗi nhóm trai làng cả chục người phải lội bộ cả ngày khắp núi gần rừng xa mới đem về được vài lạng củ. Tuy vậy, dịp công tác “ba bốn cùng” nào về thôn làng vùng sâu, chúng tôi cũng được đồng bào yêu quý dúi cho những củ sâm Ngọc Linh to nặng, mắt dày tới đôi ba chục năm tuổi. “Nhà báo phải đi nhiều, viết nhiều, dùng sâm này ngâm rượu uống thì không sợ đi mỏi cái chân, viết mỏi cái tay nữa”.

Cũng nhờ vậy, mà “hầm rượu” nhà tôi thêm phần “số má”. Anh em bạn bè đồng nghiệp Bắc vào Nam ra ai cũng thích ghé chơi. Cứ tì tì xoay vòng cả chục hũ rượu ngâm các loại, kẻ ngà ngật nào chưa say sẽ được thưởng một, hai ly rượu óng vàng thơm ngát chiết từ bình sâm Ngọc Linh, chiêu vào lại tỉnh như sáo. Ngoài nhiều cuộc rượu lai láng thơ ca, còn có những đêm quây quần nghe mấy cụ về hưu kể chuyện thời kháng chiến kém dinh dưỡng thiếu thuốc men, loại sâm đốt trúc Khu 5 tốt như thần dược này đã cứu mạng biết bao thương binh sức cùng lực kiệt.

Lần nọ nhóm văn thi sĩ Hà thành “đi chơi với gió” khuya lắc khuya lơ lẻn khỏi khách sạn Đam San tới gõ cửa, lấy cớ “kiểm tra” củ sâm Ngọc Linh liệu có thật “danh bất hư truyền”?! Mấy hôm sau báo “Văn nghệ già” xuất hiện một bút ký dài thậm thượt về phép thưởng rượu của Nguyễn Việt Hà – chàng cán bộ ngân hàng tài hoa vừa hiện hình nhà văn lừng danh sau tiểu thuyết “Cơ hội của Chúa”. Trong bút ký, Nguyễn Việt Hà hào hứng luận về tục tửu, tiên tửu, hưng phấn khen ai chưa đến hầm rượu nhà tôi thưởng thức cho được món tiên tửu Ngọc Linh nhớ đời, hẳn chưa hiểu hết Tây Nguyên …

Tiếng lành đồn xa, dân tình ào ào lùng mua sâm Ngọc Linh. Khi đó, giá củ sâm Ngọc Linh vài trăm nghìn đồng một ký phơi khô, đong đầy 1 rổ. Vì nguồn sâm Ngọc Linh tự nhiên tàn lụi, đám lừa đảo cơ hội mọc lên, nên nhiều người chuốc lấy vị đắng không phải từ sâm, mà từ củ Tam thất giả sâm từ bên kia biên giới phía Bắc tràn vào, ai không rành khó phân biệt được. Thậm chí bọn bất lương còn lừa bán cho khách loại sâm Ngọc Linh đã ngâm rút hết tinh chất, trơ “xác không hồn”, luồn thêm đinh sắt vào lõi củ cho nặng.

Hai anh em Hoàn-Hảo chủ vườn sâm ngọc Linh

Đường lên “thánh địa” vút cao

Hiếm người biết vào những năm tháng đó, chàng trai Trần Hoàn quê Hà Nam sinh năm 1975 đã sớm nhìn thấy loài sâm đặc hữu của vùng núi cao này đứng trước mối nguy tuyệt chủng. Anh lặn lội khắp rừng sâu núi thẳm tìm cách nhân giống sâm Ngọc Linh, liên kết với đồng bào tạo dựng vùng sâm nơi phù hợp khí hậu, thổ nhưỡng. Sau nhiều năm tháng kiên trì gây dựng, tới nay, Trần Hoàn không chỉ trở thành chủ vườn sâm Ngọc Linh lớn nhất nước, mà còn là ân nhân của hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc Xê Đăng nghèo sống quanh rặng núi cao nhất bắc Tây Nguyên, quanh năm mây phủ.

Sau vài lần hẹn sẽ sắp xếp với các báo đài muốn tận mắt chứng kiến vườn sâm, lãnh đạo Công ty Cổ Phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum mới chốt được thời điểm đưa ra lời mời. Sáng Chủ nhật 16/09/2018, hàng chục chiếc ô tô gầm cao biển số nhiều tỉnh thành nối nhau rời phố núi Kon Tum trực chỉ vương quốc sâm Ngọc Linh.
Cách thành phố Kon Tum 110 km, con đường nhựa chạy qua 3 huyện hẹp dần, đa phần lên dốc ngoằn ngoèo chót vót, mỗi lúc một cao hơn. Nắm chắc vô lăng, tài xế Dương Tuấn đến từ Đắk Lắk than chưa từng lái trên chặng đường nào liên tục lên cao, dốc gắt thế này. Đã có chiếc Ranger 2 cầu hụt hơi, hỏng máy, phải bỏ cuộc giữa chừng.
Lên tới bình độ 2.000 mét, khí hậu trở nên mát lạnh, mây xanh thẳm, nắng trong veo. Qua nhiều chốt gác và lớp cổng bảo vệ nghiêm ngặt vườn sâm mới hiện ra trước mắt chúng tôi dưới tán rừng sẫm biếc. Bước qua những bậc thang thô sơ lập tức thấy ngay vườn ươm giống với hàng triệu cây sâm non mơn mởn xếp ken chặt trên giàn. Phủ kín các sườn núi thoai thoải chập chùng, là hàng vạn luống sâm đang vào mùa rụng lá, ngủ yên trong vòm che kỹ lưỡng dưới tán rừng già tĩnh lặng, đi hoài chưa thấy đâu là điểm cuối. Cánh phóng viên ai cũng ngỡ ngàng, trầm trồ trước quy mô đầu tư quá lớn và bài bản của “Thánh địa Sâm” độc nhất vô nhị.

Giản dị thư sinh trong màu áo sơ mi chẳng khác gì nhóm phóng viên trẻ, cả hai anh em Trần Hoàn (Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum), và Trần Hảo (Phó tổng giám đốc Công ty) thân chinh dẫn các phóng viên “mục sở thị” vườn sâm “quốc bảo” và cởi mở kể chuyện “cứu Sâm” cho chúng tôi nghe. Chuyện rằng, … (Còn nữa)
___
Kỳ II- Tình người trên đỉnh Ngọc Linh

Sáng 6/9/2018, tại TP Kon Tum, trên diễn đàn hội nghị “Đầu tư phát triển Sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã khẳng định Sâm Ngọc Linh xứng đáng được gọi là quốc bảo, có thể giúp quốc tế biết nhiều hơn nữa về một Việt Nam vẫn còn ẩn chứa những giá trị to lớn, cần được khám phá. Thủ tướng khẳng định đầu tư vào sâm Ngọc Linh có thể thành “quốc kế dân sinh”, nhằm phát triển đúng hướng ngành dược liệu và thực phẩm chức năng, hiện là lĩnh vực cạnh tranh quyết liệt giữa những quốc gia tiên tiến như Nhật – Hàn – Trung- Mỹ…

Bài viết Vào THÁNH ĐỊA Sâm Ngọc Linh Kon Tum loài sâm quý nhất thế giới đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Công ty TNHH Sâm Ngọc Linh K5.

Người dân Xê Đăng ở vùng Tây Nguyên để dành thịt chuột gác bếp cho các dịp lễ, cưới hỏi, mời khách.

Sâm Ngọc Linh được trồng chủ yếu ở các xã vùng núi Ngọc Linh, huyện Nam Trà My (Quảng Nam), huyện Đăk Tô (Kon Tum). Sau một thời gian khai thác quá mức tưởng chừng cạn kiệt, giống sâm quý đã được gây dựng lại với diện tích hàng trăm ha tại huyện Tu Mơ Rông (Kon Tum). Đỉnh núi cao 2.600 m quanh năm mù sương, ẩm ướt chỉ có loài chuột núi, sóc và chim trĩ sinh sống. Chúng ăn tất cả những gì liên quan đến sâm nên được coi là món ăn “quý tộc” của người dân bản địa.

Vùng núi Ngọc Linh có người dân tộc Xê Đăng sinh sống. Trong mỗi dịp tết, ngày lễ, vào nhà mới, đám hỏi, đám cưới phải có món thịt chuột, chim, lợn treo gác bếp để tiếp đãi khách quý.

“Chuột núi ăn sâm thường có màu lông vàng ánh đỏ, mắt thường khó phát hiện bởi chúng giống lá cây, nên phải quan sát kỹ mới bắt được”, A Luận ở xã Măng Ri (huyện Tu Mơ Rông) cho biết.

Loài chuột thường xuất hiện nhiều khi hạt cây sâm Ngọc Linh chín đỏ. Để bắt loài chuột núi tinh khôn này, bà con Xê Đăng làm những chiếc bẫy đơn giản ở hốc đá, gốc cây mà chuột hay lưu trú. Chuột đi qua vướng vào bẫy, hòn đá rơi xuống đè lên người chúng. Hoặc khi phát hiện chuột tàn phá sâm, người dân theo dõi dấu chân hoặc tiếng động trên lá sau đó thả mồi cố định ở một chỗ. Sau 2 – 3 ngày, họ đặt bẫy hoặc dùng ná cao su bắn. Người dân khá hiểu về tập tính loài chuột núi nên thường đi bắt vào ban đêm.

Quanh cánh rừng này, hơn 300 người làm công việc trông coi vườn sâm. Hầu hết là nam giới, mỗi người dân bản địa phụ trách một vùng trồng sâm cả ngày lẫn đêm. Đỉnh Ngọc Linh quanh năm mưa gió nên họ thường quây quần quanh bếp lửa. Nguồn khói từ bếp làm chín thức ăn và phơi khô quần áo.

Mỗi buổi sáng đi săn về, người dân sẽ làm sạch chuột và treo chúng lên gác bếp cho tới khi khô quắt để tránh bị thối.

Chuột núi là loại thịt ngon nhất trong các loại thịt thú ở núi Ngọc Linh. Mỗi khi bắt được chuột, bà con đều để lại ăn chứ không bán.

Mỗi khi có khách quý đến nhà, người Xê Đăng sẽ mang chuột ra đãi. Khi lấy chuột trên gác bếp xuống, họ sẽ đập hết bồ hóng (bụi than) rồi rửa sạch và cho lên bếp nướng.

Món chuột nướng ăn ngon nhất khi còn nóng và ngồi quanh bếp lửa uống cùng rượu.

Thịt chuột khi ăn có mùi thơm, dai, vị hơi đắng, xương giòn, da giòn.

Ngọc Thành

Bài viết Đặc sản chuột ăn hạt sâm đãi khách quý ở núi Ngọc Linh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Công ty TNHH Sâm Ngọc Linh K5.